Vroeger dacht ik dat er veel verschillende problemen waren. Door al meer dan twintig jaar met cliënten en cursisten te werken, ben ik het na enkele jaren anders gaan zien. Je zou de meeste problemen waarmee mensen in zichzelf worstelen, kunnen herleiden tot een groot basisprobleem waarvan alle andere afgeleiden zijn. Mensen zijn dikwijls afgesneden van zichzelf, de verbinding kwijt, hun verankering in het NU bestaat niet meer. Ze dwalen rond in een herinneringswereld van oude situaties en gebeurtenissen die zo echt lijken, dat het hun absolute werkelijkheid wordt. Ze zijn verloren gelopen in het verleden. In dit artikel wil ik vooral dit fenomeen langs verschillende kanten bekijken en toelichten, meer dan ik de oplossing wil uitwerken. Dat is stof voor een ander artikel. Toch zal ik op het einde enkele basisstappen meegeven om de overstap van het verleden naar het heden te leren maken.
Geduwd door het verleden en getrokken door de toekomst
Jaren geleden, toen ik nog geen schildertechnieken kende, beschilderde ik een doek met als thema: geduwd door het verleden en getrokken door de toekomst. De titel heb ik er pas achteraf aan toegevoegd, aangezien ik geen bepaalde intentie had, maar mijn penselen alle vrijheid gaf in wat ze wilden creëren. Als bewustzijnsarchitect ontvang ik cliënten die naar me toe komen om op een bewustere manier in het leven te staan. Ik vond het schilderij interessant omdat ik het kon gebruiken in de sessies met mijn cliënten die bleven vastzitten in hardnekkige patronen. Een eigenschap ervan is dat je met je aanwezigheid onbewust over en weer reist tussen het verleden en de toekomst en daardoor het huidige moment volledig mist en je patroon niet opgelost geraakt. Het schilderij maakte iets helder. Het bracht klaarheid in iets wat in woorden niet altijd gemakkelijk te omschrijven is. De energie van het schilderij raakte hun emoties. Zoveel jaren later zou ik de verhouding tussen de duwkracht van het verleden en de trekkracht van de toekomst anders weergeven, maar het schilderij heeft toen haar doel bereikt.
We hebben last van het achteruitkijkspiegelsyndroom
Ongetwijfeld ben je ’s morgens al eens opgestaan terwijl je in je hoofd gesprekken aan het voeren bent met personen die een rol hebben gespeeld in een situatie die gisteren of zelfs lang geleden heeft plaats gehad. Misschien merk je op dat je gemoedsrust dan verandert en je humeur of vitaliteit beïnvloedt. Het zou best kunnen dat je gesprekken met jezelf voert alsof je op een rond punt staat en steeds dezelfde cirkel volgt. Hoeveel rondjes heb je al op dat rond punt gereden? En hoeveel jaren doe je het al? Je kijkt in de achteruitkijkspiegel.
Ongetwijfeld heb je je vader al eens gevraagd waarom hij bepaalde dingen nog steeds doet, terwijl het misschien ook anders zou kunnen.
‘Waarom doe je dat zo?’
‘Omdat ik het zo van mijn moeder heb geleerd. Vroeger was het zo. Toen deden we het zo.’ In al die jaren herhaalt hij wat hij van iemand anders heeft geleerd. Zij heeft misschien al heel haar leven herhaald hoe zij het van haar moeder heeft geleerd. Zo kan je vader decennia of heel zijn leven lang overtuigingen en patronen leven die al generaties oud zijn, zonder dat hij er ooit aan denkt of in slaagt om een eigen overtuiging te ontwikkelen. Hij blijft in de achteruitkijkspiegel kijken.
Ongetwijfeld heb je je grootmoeder al zien opveren en vol enthousiasme over gebeurtenissen van zestig, zeventig, tachtig jaar geleden horen vertellen. Of ze wilt altijd terug naar het ouderlijke huis waar ze als kind woonde om de weg af te leggen die ze van thuis naar school aflegde. Op het moment dat ze daarover praat, leeft ze op, wordt ze blij of verdrietig. Ze kijkt nog in de achteruitkijkspiegel.
Collectieve tijdsverbijstering
Eens je er oog voor hebt, kun je er niet meer naast kijken. Bijna iedereen doet het. De kans is groot dat jij het ook doet, of hebt gedaan. Of dat je bezig bent om te oefenen om het niet meer te doen. Wat is het? Vele mensen leven met hun aandacht en hun emoties in het verleden. Alsof ze het zo hebben afgesproken en ze er allemaal mee akkoord zijn. Het lijkt vanzelfsprekend. Ze zijn er eerder verbaasd over op het moment dat iemand er hen op wijst. Bij voorkeur ontkennen ze het, omdat ze zich er niet van bewust zijn. Het lijkt wel een collectieve tijdsverbijstering. Eentje waarbij afwezig-zijn het overneemt van aanwezig-zijn.
Je verleden is geen verblijfplaats
Voor velen onder ons is ons verleden als een gigantisch kasteel waarin we onszelf hebben gedomicilieerd. Het bestaat uit ontelbare gangen, trappen, zalen, leefruimtes, geheime kamers, duistere kamers, liefdeskamers, dramakamers, slachtofferkamers, het-moest-anders-zijn-kamers, verwijtenkamers, pijnlijke kamers, traumakamers, kleine-geneugten-kamers, ik-wil-het-niet-weten-kamers, waarom-ik-kamers, het-komt-daardoor-kamers en ik-doe-alsof-het-niet-bestaat-kamers. We hebben er onze vaste verblijfplaats van gemaakt. We gaan van de ene kamar naar de andere. Onvermoeibaar onderhouden we de kamers die voor ons van belang zijn. De kamer die ons op dat moment het meeste aantrekt en onze emoties ophitst, verkennen en bestuderen we steeds opnieuw. Herinneringen mengen zich met interpretaties en onnauwkeurigheden, aangevuld met kleurrijke details waardoor een voor ons samenhangend verhaal wordt gevormd. Dat verhaal is niet de waarheid. Het is de waarheid van diegene die het heeft gecreëerd. Vanuit die waarheid proberen we in het NU te leven. Een poging die meestal stuit op hindernissen omdat we, wat in het NU gebeurt, proberen in te passen in ons verhaal over het verleden.
Leven vanuit het verleden is leven op drijfzand
Alles heeft een plek. Het NU heeft een plek. Wat voorbij is, waren momenten in het NU. Wat gaat komen, zijn momenten in het NU. Er is dus qua tijd, maar één moment en dat is het NU, The Eternal Now. Als je leeft in je kasteel van het verleden, verlaat je eigenlijk de plek van het NU. Je probeert het verleden naar het NU te halen. Dat lukt niet omdat het verleden eigenlijk niet bestaat. Jouw eerste kus van vijftien jaar geleden, bestaat niet meer. De herinnering eraan kun je oproepen, de emotie kun je oproepen, maar de eigenlijke gebeurtenis kun je niet meer oproepen. Dat je door een verkeerde beslissing een som geld bent kwijt gespeeld, dat moment bestaat niet meer. Weer kun je herinneringen en emoties gewaar worden, maar je kunt de beslissing niet ongedaan maken. Net zoals je het weer van gisteren niet kunt omzetten van regen naar zonneschijn of de maaltijd die je gisteren hebt gegeten kunt veranderen in een andere maaltijd. Je bent een geliefde verloren aan de dood. Je kunt die liefde nog wel voelen, maar je kunt de overgang niet ongedaan maken. Eigenlijk weet je het. Tegen beter weten in, ben je in je denken, voelen, handelen, waarnemen en in je identiteit al je energie aan het investeren voor een uitkomst die nooit gaat uitkomen.
Je leeft op drijfzand met een onstabiele bodem, oplettend dat je niet onderuit gaat. Je moet veel moeite doen om je evenwicht te behouden en vooruit te gaan. Het leven in het NU zal je dit met zeer veel geduld telkens opnieuw tonen in de hindernissen die op je pad worden gelegd. Zodat je kunt wakker worden in je leven.
Je verleden is het fundament voor het heden
Tegelijkertijd kan je verleden een stevig fundament voor het NU zijn. Terwijl het eigenlijk niet bestaat. Ik begrijp dat dit je brein in de war kan brengen, maar hoe meer je het observeert, hoe meer het realiteit zal worden, wat het eigenlijk al is. In de kamers van je kasteel vol boeiende thema’s zitten levenslessen verborgen. Net zoals een kwis, een speurtocht of een sportprestatie enige inspanning vragen om tot een voldoening gevend resultaat te komen — zonder die inspanning is het plezier er zo af — zo is het ook met de levenslessen. Alhoewel ze zichtbaar zijn en zich telkens opnieuw in een herhalende lus aandienen, missen we ze doordat we in ons kasteel steeds opnieuw dat rond punt opstormen en we weer opnieuw uit het drijfzand moeten proberen te geraken.
Als we vanuit het NU durven kijken naar de thema’s, de gedachten, overtuigingen, pijn en emoties die naar boven drijven, dan verandert er iets. Stap voor stap leer je iets over jezelf en over de anderen. Stap voor stap onthult het raadsel van het leven zich voor jou. Je begint een afslag te kiezen op het rond punt. De weg vernieuwt zich. Je ademt vrijer. Perspectief wordt zichtbaar. Wat je hebt meegemaakt wordt waardevol. Je ervaringen gecombineerd met een hogere instroom van liefde brengt jou wijsheid. Wat je hebt meegemaakt in voorbije momenten van het NU, wordt een stevig fundament voor het heden. Het verleden zit op zijn juiste plek. Dat is een proces met een stevig engagement en te ondernemen acties. De discipline daarvoor ligt bij jezelf.
Leven vanuit het verleden maakt je onvoorspelbaar
Het is niet abnormaal om overstroomd te worden door emoties uit het verleden. Het is niet abnormaal dat je op bezoek gaat in je secundaire residentie, jouw kasteel. Er je permanente verblijfplaats van maken, is echter geen onschuldige zaak. Oude emoties drijven boven en bepalen je huidige leven. Het verleden neemt de touwtjes in handen en jij wordt meegesleurd alsof je achteraan een op hol geslagen paard wordt vastgebonden. Je verliest jezelf op alle niveaus.
Bovendien word je onvoorspelbaar in je reacties. Je schiet uit je krammen in een situatie die eigenlijk niets ergs in zich had. Je overlaadt iemand met verwijten omdat die persoon je onbewust aan iemand uit je verleden doet denken. Je hebt angst van ‘alle’ mannen/vrouwen omdat je ooit een nare ervaring met iemand hebt gehad. Je projecteert die onverwerkte emoties die je eraan over hebt gehouden zonder onderscheid op de volledige mannelijke/vrouwelijke populatie. Je overbeschermt je kinderen zodat ze niet hetzelfde zouden meemaken als wat jij hebt meegemaakt. Je kunt deze voorbeelden aanvullen met een oneindig aantal situaties die je rond je heen ziet.
Hoe kan iemand anders je begrijpen als je in het NU reageert vanuit een situatie uit het verleden? Hoe kun jij je plek vinden in een groep of een team als je niet hier bent? Hoe kun jij je veilig voelen in jezelf, laat staan bij iemand anders, als je ronddwaalt in de kerkers van je kasteel?
Op een bepaald moment zit je aan het buffet van de consequenties
Op een bepaald moment stel je vast dat je je niet bij het leven betrokken voelt. Wat voor anderen mogelijk lijkt, lijkt voor jou moeilijk of zelfs onmogelijk. Vanuit jouw verlangen naar het verleden, hoe het was of niet had mogen zijn, loop je de vreugde en de overvloed van het leven mis. Het levensbuffet dient de schotels op met recepten samengesteld uit de ingrediënten van je afwezigheid in het NU.
De recepten smaken naar boosheid, pijn, verdriet, ziekte, trauma, angsten, starheid, drama, miserie, jaloezie, frustratie, onbegrip, slachtoffer zijn, afleidingen, verslaving en verlies. Lastig voor je smaakpapillen. Je krijgt geen hap meer door je keel. Je krijgt het niet meer verteerd. Je zou er een indigestie van krijgen.
Af en toe ontmoet je iemand die tegen je zegt: ‘Kom toch uit je kasteel. Ga eens op reis in het NU. Ontdek nieuwe kleuren, geuren, klanken en smaken. Ga op pad. Er is nog zo veel te ontdekken. Het is de moeite waard.’ Op dat moment sta jij voor een keuze. Eentje die je neemt. Of niet.
‘Liefde ligt op de bodem van de bron. Ze kan niet verdrinken, maar mensen houden niet van diep water.’
Djwhal Khul via Alice A. Bailey
Discipelschap in het nieuwe tijdperk 2
Als jij groeit, verandert het verleden
Je kunt kiezen om je domicilie in je kasteel van het verleden te behouden omdat het veiliger voelt. Het is gekend. Je weet wat je kan verwachten. Liever lijden dan een onbekend avontuur aangaan waarvan de voorbijganger je geen uitkomst kon vertellen.
Of je kunt je rugzak vullen met de levenslessen die je hebt geleerd uit de verhalen van je leven, ze inzetten in jouw voordeel en op pad gaan, ongekende wegen tegemoet. Het pad is bezaaid met kiezeltjes, hindernissen en omleidingen, maar de nieuwe ervaringen zijn een zegen voor je longen. Ze deinen opnieuw in en uit op het ritme van jouw levensvreugde. Jouw middenrif ontspant. Je organen profiteren van de nieuwe zuurstof en zetten hun beste beentje voor om hun taak naar best vermogen uit te voeren. Je komt andere reizigers tegen op het pad. Ze vertellen nieuwe verhalen en inspireren je met de beschrijving van wonderbaarlijke landschappen. Je gedachten- en ervaringswereld schieten uit hun immobiliteit. Het leven stroomt weer. Je weet weer dat je op pad bent en dat alles betekenis heeft.
En dan zomaar, onverwacht, komen er herinneringen bovendrijven van mooie en grappige momenten. Je hebt er al jaren niet meer aan gedacht. Voor het eerst weet je het weer. Het was niet alleen kommer en kwel. Er waren ook vele mooie dingen, maar je had je focus gericht op al wat jou niet beviel. Je bent gegroeid. Nu lijkt je verleden er plots anders uit te zien. Zachter, milder, liefdevoller. Hoe ben je dat kunnen vergeten? Je glimlacht. Je bent het proces aangegaan.
Het leven kent maar één richting
Het leven kent maar één richting en dat is de richting van de vrijheid. Je kijkt vanuit het NU vooruit. De duwkracht van het verleden, die niet bestaat, en de trekkracht van de toekomst, die niet bestaat, houden je stevig in het zadel van het NU. Telkens naar het volgende NU-moment, dat altijd NU is. Een gevoel van vrijheid komt je tegemoet. Je bent op reis in je leven.
Basisstappen om je focus naar het NU te brengen
Tip 1: Je lichaam voelen, helpt je om in het NU te leven
- Zoek een veilige, comfortabele plek. Ga zitten of liggen.
- Sluit je ogen en richt je aandacht op je lichaam.
- Adem rustig in en uit. Volg de beweging van je ademhaling.
- Laat het stil worden in jezelf.
- Kijk de emoties van je thema’s recht in de ogen.
- Doe dit vanuit het NU-moment.
- Benoem de feitelijkheden die je waarneemt. Ga niet in het verhaal.
- Laat je door iemand begeleiden als je het nodig hebt. Zeker in het begin is het aan te raden.
Tip 2: Verken het verleden via een familieopstelling en veranker jezelf in het heden
- Als je voelt dat je er klaar voor bent, overweeg dan een familieopstelling.
- Een familieopstelling is een therapeutische methode waarbij je systemisch kijkt naar je familie en de onbewuste dynamieken die je leven beïnvloeden.
- Laat je begeleiden door een bekwaam systemisch opsteller.
- Gebruik de opstelling om vanuit het NU naar het verleden te kijken, zodat je stevig in het heden kunt landen.
Tip 3: Adem je Weg naar innerlijke rust
- Leer verschillende ademhalingstechnieken zoals de buikademhaling of de 4–7–8 techniek.
- Begin met dagelijkse oefeningen van enkele minuten om de ademhaling onder de knie te krijgen.
- Gebruik de ademhaling om door moeilijke thema’s te gaan zonder dat je er woorden voor nodig hebt.
- Ademhaling reinigt, brengt evenwicht in denken, emoties en lichaam en opent je spiritualiteit.
- Je kunt je hiervoor ook laten begeleiden door een ademtherapeut, maar vele ademhalingsoefeningen kun je alleen doen.
Tip 4: Noodstop in het NU
- Deze oefening is bedoeld om iemand snel te helpen kalmeren en aarden tijdens paniek of angst.
- Als je in paniek bent, benoem dan luidop alle feiten die je in je omgeving ziet en dit zo gedetailleerd mogelijk.
- Voorbeeld: “Ik zie een raam dat verdeeld is in drie delen. In het midden van de kamer ligt een vierkant tapijt met verschillende kleuren. Er hangt een schilderij aan de muur.”
- Voorbeeld: Er rijden vier auto’s, een blauwe, …, een Opel, … Er staat een rij bomen. Daaronder wandelt een man met een bruine hond. De man draagt een hoed.
- Dit helpt je om snel terug te keren naar het concrete NU en de paniek te verminderen.
- Neem na deze observatie een paar diepe ademhalingen om je kalmte te versterken.