26 januari 2022 · 26 min leestijd

LEERKRACHTEN, DE GOUDEN GRONDSTOF VOOR DE SCHOOL

Onderwijs

Leerkrachten

Bewustwording

Bewustzijn

LEERKRACHTEN, DE GOUDEN GRONDSTOF VOOR DE SCHOOL

Scholen gekatapulteerd naar een ander tijdperk

Een klein virus is erin geslaagd om een wereldwijde revolutie te veroorzaken die het terrein van onderwijs niet ongemoeid laat. Het toont hoe een kleine kracht een ketting van gebeurtenissen in gang kan zetten die scholen dwingt om van vizier te veranderen. Scholen zijn met de kracht van een katapult in een ander tijdperk beland. Niet via een vijfjarenplan, maar gewoon van het ene moment op het andere. Onmiddellijk.

Directeurs, leerkrachten, ouders en de kinderen waar ze zorg voor dragen, zitten met vele vragen. Tot mijn verrassing gaan de vragen bijna niet over de praktische aanpak in verband met de coronamaatregelen, maar over wat het meest waardevol is, namelijk de essentie. Wat is de essentie? Naar welke tools zijn de leerkrachten op zoek om die essentie te integreren? Welke inzichten uit het coronatijdperk nemen ze mee naar de schoolomgeving?

Scholen zijn op ontdekkingsreis naar de essentie.

Van overleven naar leven

Crisis en angst stappen als twee goede vrienden hand in hand door de scholen. Leerkrachten, methodieken, systemen, evaluaties, alles wordt ondersteboven geslingerd. Zelfs de fulltime aanwezigheid van leerlingen moest er aan geloven. Het ging niet enkel meer over lesgeven, maar naar school gaan werd een zaak van leven en dood. Ons leven hangt ervan af. Een denkbeeld dat we vroeger nooit bij lesgeven zouden geplaatst hebben. Daarom zoeken het beleid, directies en leerkrachten naar een manier om overleven om te zetten naar leven.

Schakelen in een snel tempo

Je hebt geen idee wat de volgende stap gaat zijn, ook al zijn er ondertussen uitgeschreven procedures beschikbaar. Alles kan op een dag tijd veranderen.

Bezit jij als leerkracht de souplesse die nodig is om met de veranderende situatie om te gaan? Word je overspoeld door stress en angst? Prikkelt ze juist je creatieve intelligentie? Je moet schakelen of je het wenst of niet. In een snel tempo, vergezeld van onverwachte en onbekende factoren die ongetwijfeld nog zullen opduiken. Zie je de voordelen ervan?

Een waaier aan groeikansen

Een crisis duikt meestal op als de signalen voor verandering langdurig niet werden gezien en begrepen. Ze daagt je uit, confronteert je, doet je zoeken en vinden. Ze geeft op termijn energie, nieuwe kracht en nieuwe patronen. Kunnen we zeggen dat er onverwachte en ongekende groeikansen in de schoot van de scholen zijn gegooid die je uitnodigen om je blik te verruimen, je expertise bij te sturen, maar vooral om heel veel voldoening te vinden? Hoort dit niet bij de essentie van leren? Ben jij klaar voor de reis?

Een leerkracht bezit de kracht om zelf te leren

Als leerkracht ben jij de persoon bij uitstek om je te verheugen in het leerproces, want jij bezit een bijzondere eigenschap, de kracht om zelf te leren. ‘Zelf’ is hier van cruciaal belang. Enkel dat wat jij jezelf hebt eigen gemaakt, kun je in waarde overbrengen aan de leerlingen. Jij hebt dus de kracht om het leerproces, het resultaat en alle tussenstappen die ervoor nodig zijn over te brengen bij de leerlingen. En het gaat nog verder. Je toont hen de kracht van het leren en de bijhorende belonende emoties vanuit jouw eigen ‘lerende kracht’. Hierdoor krijgen leerlingen zin om hun eigen lerende kracht aan te spreken, wat hun welbevinden bevordert.

De focus verleggen van crisis naar creatie zet de poort open voor grote voldoening.

Leerkrachten, de gouden grondstof voor een school

Als leerkrachten hun lerende krachten bundelen, creëren ze vanuit een crisis een schitterend kader waarin scholen hun essentie heruitvinden en invullen met nieuwe vormen en kleuren die meer passen bij wat de kinderen van nu werkelijk nodig hebben. Ze verleggen hun focus van crisis naar creatie en zetten daarmee een poort open naar grote voldoening. Tegelijkertijd is dit een boodschap voor het maatschappelijk beleid: focus je op de oplossing en niet op het probleem. De rijkdom, de gouden grondstof voor dit creatieproces, is al in de school aanwezig en jij bent er één van. Tijd om je goudwaarde juist in te schatten.

Angst en stress verbreken je verbinding

Dood, zieken, besmetting, economische gevolgen, wereldwijd, kinderen in nood en de cijfers galmen de laatste maanden door je medialuidsprekers. Stel jezelf de volgende vragen. Welk effect heeft dat op mij? Wat gebeurt er in mijn lichaam? Met mijn ademhaling? Mijn waarneming? Mijn motivatie? Mijn creativiteit? De inhoud van mijn gesprekken? Mijn slaapkwaliteit? Observeer het maar eens. Wat stel je vast?

Het verspreiden van angst heeft een vernauwend effect op je functioneren: je denken, je soepelheid, je creativiteit en je intuïtieve waarneming verengen zich. Je aandacht wordt naar externe factoren getrokken. Je begint moeilijker te slapen, te eten of je lichaam begint klachten te vertonen. Je (onderschatte) ademhaling geraakt uit balans waardoor de verbinding met jezelf wordt verbroken. Dit is een veel voorkomende klacht van leerkrachten. En terecht, want een verbroken verbinding verstoort de levenskwaliteit én het lesgeven.

Als je aandacht naar externe factoren wordt getrokken, komt de verbinding met jezelf in het gedrang.

Kinderen weerkaatsen als vanzelf wat uit balans is

Wat doen een eenzijdige angstmakende berichtgeving en paniekerige reacties van volwassenen met kinderen? ‘Als de volwassenen zo bang zijn, bij wie moet ik dan steun zoeken?’ gaat er door hun hoofdje. Ze zijn fijngevoeliger dan een barometer die de minste verandering in de weersomstandigheden registreert. Die sensitiviteit speelt hen parten. Als de emoties die ze bij angstige volwassenen oppikken niet gekanaliseerd worden, leiden ze tot lastig gedrag, moeite om te concentreren en te leren. Kinderen houden ons een blinkende spiegel voor: angst leidt niet tot het gewenste resultaat. Ze hebben iets anders nodig. Wat heb jij nodig?

In het boek De eigenwijze kikker worden deze kinderen omschreven als stoorzenders die met hun krachtige antennes informatie uit een grotere omgeving oppikken en uitzenden in de school. [1] Ze bezitten een gevoeligheid die elke leugen detecteert, die elke onwaarachtigheid, elke onechtheid ontmaskert. Als een spons zuigen ze de overvloedige prikkels op die hun zenuwstelsel belasten. Als de belasting niet wordt gedetecteerd en er niet adequaat mee wordt omgegaan, veroorzaakt dit bij de leerling ongenoegen, apathie, agressie of vlucht uit het lichaam. Om hen terug te halen naar het nu en naar hun leerproces moet jij als leerkracht aanwezig zijn in het hier en nu. Anders wordt het een moeilijke klus.

Iedereen kan het leren en het is niet eens zo moeilijk.

De ontdekkingsreiziger, een boeiend, levendig en authentiek persoon

De afgelopen twee jaar is de ontdekkingsreiziger in jou wakker geworden. Het ontwaken fungeert als een sterk antidepressivum en behoedt je voor sleur en demotivatie. Een ontdekkingsreiziger stippelt zijn eigen pad uit en gaat de avonturen aan zoals ze zich aandienen. Hij laat de controle los en past strategieën toe die bij de crisis passen. Misschien heeft hij een doel voor ogen, maar de kans is groot dat hij iets heel anders ontdekt. Leerlingen die de ontdekkingsreiziger in hun leerkracht zien, willen niets liever dan zelf leren. Ze weten dat jij vanuit je innerlijke vrijheid je grenzen durft verleggen. Ze willen leren hoe ze dat zelf kunnen doen om zichzelf te leren kennen. In De eigenwijze kikker staat dat de zoektocht naar zichzelf het prioritaire leerproces is dat elke persoon wil aangaan. [2] Ook jonge leerlingen hebben dat doel. Is het niet dat waar school over gaat? Waar de essentie over gaat? Jezelf kennen. Leren leven? Of beperken we ons tot leren leren?

Leerlingen die de ontdekkingsreiziger in hun leerkracht zien, willen niets liever dan zelf leren.

Een voedingsplekje voor angsten en gelukjes

Door de creatie van bubbels is de klas Juf Vera uit het tweede leerjaar gehalveerd.

‘Ik ontdek de voordelen van meer fysieke ruimte per leerling,’ vertelt ze met een blije stem. ‘Het is gewoon veel rustiger. Er is meer plaats en de banken zijn ordelijker. Ik heb nu de tijd om andere talenten bij mijn kinderen te ontdekken. Zo merkte ik dat een kind dat niet goed kan rekenen heel goed kan zingen. Mijn aanbod sluit nu beter aan bij hun behoeften.’ Ze aarzelt even voor ze verder gaat.

‘De levensbeschouwelijke vakken werden geschrapt in onze school. Hoe kun je nu leven en beschouwen van de kaart vegen? Juist op dit moment? Het is een plekje van voeding waar kinderen met hun angsten en gelukjes terecht kunnen.’

Op de vraag of ze creatiever is geworden antwoordt ze ludiek: ‘Toen we nog een mondmasker moesten dragen, schminkte ik me elke dag in een felle kleur. De kinderen vonden het mooi. Omdat mijn glimlach achter mijn masker was verstopt, leerde ik hen naar mijn oogrimpeltjes en wenkbrauwen kijken.’

De bezoekjes gaven me een heerlijk gevoel, alsof het er iets toe deed.

Spelenderwijs leren staat nu hoog op mijn agenda

Juf Kristel uit het vijfde leerjaar voelt zich veilig in haar klas.

‘De meeste kinderen zitten goed in hun vel en daar speel ik bewust op in,’ zegt ze. ‘Het leren gaat dan beter vooruit. Voor de coronacrisis zaten ze in een sneller ritme. Te veel hobby’s en te veel verschillende input maakte hen stressgevoeliger. Door de maatregelen werd het ritme afgeremd en zijn ze rustiger. Daardoor leren ze gemakkelijker.’

Er is haar iets opgevallen. ‘De kinderen zijn het niet meer gewoon om lang stil te zitten. Ze hebben meer beweging en meer vrijheid nodig. Ik geef hen dat, maar het is nieuw voor mij. Ik las nu regelmatig bewegingstussendoortjes in waarmee we de leerstof oefenen. Zo spelen we bv buiten met de bal en leren we tellen in het Frans. Spelenderwijs spelen staat nu hoger op mijn agenda.’

De leerlingen zijn zelfstandiger geworden

‘Door de lockdown is de zelfstandigheid zowel bij mijn leerlingen als bij mij gegroeid,’ stelt juf Kristel vast. ‘We hebben samen vele andere dingen geleerd. Digitaal heb ik veel bijgeleerd. Dat laat ik niet liggen, maar neem ik mee in mijn lessen. De kinderen zijn nu ook vlotter in zelfstandig werk. Dat is leuk meegenomen. Toch is er een verschil. Thuis deden ze wel wat er werd gevraagd, maar zonder integratie. In de klas werkt het beter.’

Intrinsieke motivatie

‘Door de lockdown besef ik ineens waarom ik voor deze job heb gekozen. Ik wist het wel, maar het is nooit zo confronterend binnengekomen,’ eindigt juf Kristel met emotionele fierheid. ‘Het contact, het aanvoelen, het openstaan voor elkaar,… Het voelt zo zalig. Als een innerlijk talent, een intrinsieke motivatie…’

Heerlijk leerlingenbezoek

Juf Anja staat in het eerste leerjaar. ‘Het voelde als mijn taak om vanop veilige afstand een bezoekje te brengen bij de leerlingen thuis. Ik werd gedreven door de behoefte om hen te zien. Mijn bezoekjes gaven aan ouders de kans om vragen te stellen. De kinderen zelf waren dolblij. Sommigen waren een echte spraakwaterval, of toonden een fotoboek of een uitgevallen tand.

‘De bezoekjes gaven me een heerlijk gevoel, alsof het er iets toe deed. Ik voelde me blijer en lichter, had veel meer energie. Ik had tot ’s nachts kunnen doorgaan.’

Met een minimale inspanning, heb je een maximaal bereik.

De flinterdunne grens tussen school en thuis

‘Met zes- en zevenjarigen heb je de hulp van de ouders nodig om digitaal af te spreken. Achter elk kind zit dus een ouder, maar ook de ouders van de andere kinderen zijn aanwezig. We spraken over het welbevinden van de kindjes. Eén kindje gaf aan dat het zich niet goed voelde thuis. En toen werd het heel stil. Ik wist niet meer wat zeggen. De papa was aangedaan en de andere ouders zwegen. Dat was een oncomfortabel moment.’

Juf Anja is toen in contact gekomen met de flinterdunne grens tussen school en thuis, een gevoelige en delicate grens.

‘Op school kun je zo’n kindje even apart nemen, maar ik was vergeten dat er bij een digitale bijeenkomst geen privacy is. Ik heb later contact opgenomen met de papa en nu geef ik op voorhand een kader aan bij de ouders,’ zucht ze. ‘Dit wil ik geen tweede keer meemaken.’

De juf kwam in contact met de flinterdunne grens tussen school en thuis.

De vergeten zinvolheid van de dagelijkse schoolpraktijk

Door de lockdown hebben we essentiële dingen opnieuw omarmd. We kregen unieke tijd om te bekomen van onze overvolle agenda’s, om tot onszelf te komen en dingen te doen die we anders opzij schoven. We konden eindelijk vertragen en een natuurlijk tempo volgen. Familie, communicatie, emotioneel en fysiek contact stegen pijlsnel in waarde. We zorgden meer voor onszelf terwijl we tegelijkertijd voor anderen zorgden op een manier dat we nog nooit deden. Een besef van verbondenheid groeide. Door het vergroten van de persoonlijke ruimte was de vermindering van externe prikkels een zaligheid. En de natuur herinnerde ons er aan dat we snel kunnen herstellen als we dat wensen. Deze inzichten gaan over vergeten zinvolheid in de dagelijkse schoolpraktijk.

Tools vanuit je innerlijke rijkdom

De herontdekking van de essentie en een bewuste levenswijze vinden we dus niet in externe factoren, maar veel dichterbij: in jouw binnenwereld. Daarin ligt een rijke schat: je diepe verbinding met wie je bent, jouw unieke rustpunt. Ze zijn erg nuttig voor je werk in de klas. En voor je leerlingen. We zijn het niet gewoon om van daaruit te werken. We kunnen echter niet meer vervallen in de werkwijze van het oude angstparadigma en toekijken hoe vele leerkrachten uitvallen. De gouden grondstof moet ondersteund worden en gezond blijven.

In jouw binnenwereld ligt een rijke schat: je diepe verbinding met wie bent, je unieke rustpunt.

Alle leren is lichamelijk

Dit is een belangrijk momentum. Ben je bereid om een keuze te maken? Zou jij willen lesgeven vanuit dat unieke rustpunt? Zou jij willen leren lesgeven vanuit je fysieke gewaarwording? Klinkt Chinees? Toch ken je het al. Van het proeven van zoiets kleins als een aardbei, over het luisteren naar muziek die je beroert tot de geboorte van je kind en de talrijke gebeurtenissen die er tussenin liggen. Je hebt ze allemaal fysiek ervaren. Die ervaring was een barometer of iets goed was of niet. Misschien heb je er nog niet bij stil gestaan, maar alle leren is lichamelijk[3]. Ook schools leren. Een kind dat lichamelijk aanwezig is, zal makkelijker leren. Een leerkracht die lichamelijk aanwezig is, zal een vlotter klasmanagement hebben. We leren het nu bewust toepassen.

Alle leren is lichamelijk.

Wat? De eenvoud van Teaching by being

Teaching by being is een werkwijze die vertrekt vanuit je unieke rustpunt. Het is een vakoverschrijdende toepassing en is gemakkelijk te leren. Ze is ontstaan vanuit de bewuste zelfontplooiing van de schrijfster van dit artikel in een jarenlange samenwerking met haar klasgroepen. Teaching by being wordt zowel in de basisschool als in het secundair toegepast door leerkrachten die de opleiding hebben gevolgd. Ze is inzetbaar voor het lesgeven zowel als voor het les volgen. Ze geeft een stevig fundament voor iedereen die wil leven, leren en werken vanuit een krachtige levensenergie.

Teaching by being is een verbindende werkwijze die het hart opent en een impact heeft in verschillende richtingen. Als je als leerkracht Teaching by being voor jezelf toepast, heeft jouw veranderde instelling niet enkel effect op jezelf, maar ook op je leerlingen, je collega’s en je directeur en omgekeerd.

Bij het inzetten van Teaching by being merk je, net zoals tijdens de coronatijden, dat alle processen op school met elkaar verbonden zijn. Met een minimale inspanning, heb je dus een maximaal bereik.

Teaching by being heb je altijd bij de hand. Je hoeft er geen ingewikkelde dingen voor te studeren. Ze kan in quasi alle omstandigheden gebruikt worden. Het is geen theoretisch concept, maar is gebaseerd op de intelligentie en het waarnemingsvermogen van je eigen lichaam dat waarheidsgetrouw is. Het lichaam liegt niet. Dat weet je. Je merkt het bijvoorbeeld aan de reacties van je lichaam op gunstige en niet gunstige situaties.

De aanpak is eerder uitzonderlijk omdat we in het onderwijs gewoon zijn om in te zetten op de mentale intelligentie. Door de lijflijke en emotionele intelligentie die bij iedereen aanwezig is te leren begrijpen en gebruiken, kunnen vele klas- en leerproblemen vermeden of verminderd worden. [4] Daardoor komt er extra tijd ter beschikking. Ben jij klaar voor een andere manier van kijken en handelen? Wil jij weten hoe?

Teaching by being is een verbindende werkwijze die het hart opent en een impact heeft in verschillende richtingen.

Wat? Het zijnswiel, een heldere kapstok

Teaching by being is een totaalervaring, een zijnservaring, die je moeilijk kunt opdelen. Voor een beter begrip en omdat we graag een houvast hebben, werd het ‘zijnswiel’ voor leerkrachten’ ontwikkeld. Het bestaat uit acht assen die je kunt leren ervaren in plaats van te beredeneren. De leerlingen zijn er zelf trouwens erg goed in en zijn vragende partij omdat zij een grote behoefte hebben aan het gevoel van veiligheid dat ontstaat als je de lichamelijke intelligentie juist gebruiken. [5] De meeste leerlingen leren nergens om contact te maken met hun innerlijke rust. Zij zijn dankbaar voor die korte momenten. Op enkele minuten tijd worden de batterijen opnieuw opgeladen en kun ze verder met de les. Tijdverlies zullen critici opperen. Tijd- en leerwinst is mijn ervaring.

In De eigenwijze kikker vind je de volledige uitwerking van het zijnswiel terug. [6] Het staat bovendien boordevol ludieke oefeningen die je bekwamen om les te geven vanuit je fysieke bewustzijn.

Teaching by being is een totaalervaring voor leerkrachten en leerlingen.

Wie? Leerkrachten verleggen de focus

Alhoewel leerkrachten een grote zorg voor hun leerlingen dragen, vraagt het zijnswiel om iets te doen wat je niet gewoon bent en waartegen je misschien weerstand ervaart. In plaats van je aandacht prioritair bij de leerling te leggen, breng je de focus in eerste instantie naar jezelf. De verlegging van de focus maakt je meer aanwezig: meer hier, meer nu, meer in je lichaam én met een vrijere ademhaling.

Het is niet egoïstisch, integendeel, leerlingen zijn dol op leerkrachten die er staan. Aangenamer gedrag en betere leerresultaten zijn je grote beloningen. En dat door je lichaam te gebruiken? Je hoeft het niet zomaar aan te nemen, maar laat de ontdekkingsreiziger in je los en probeer het gewoon. Hieronder ga ik in op de werking van drie assen uit het zijnswiel, maar eerst volgt een voorbeeld uit de praktijk.

Ik heb het nooit gekund en zal het nooit kunnen

Dana was als leerling totaal gefrustreerd in mijn les. Ze werkte op geen enkele manier mee. [7] Mijn trucjes hadden geen enkele impact. Ze was niet te vermurwen om deel te nemen aan mijn les. Ze had mijn vak nooit graag gedaan, kon het niet en zou het nooit kunnen. Ik moest iets verzinnen want het schooljaar was nog jong en ik was niet van plan om op die manier het einde van het jaar te bereiken. In een gesprek dat ik met haar had, beschreef ik haar lichaamshouding tijdens mijn les. Ik deed het voor met mijn eigen lichaam. Ze zat elke les helemaal ineen gedoken, armen en benen gekruist, het lange haar voor het gezicht. In het gesprek gaf ze aan dat ze niet van plan was om op enige manier mee te werken tot ik haar vroeg of haar enige medewerking tijdens mijn les een verandering van lichaamshouding kon zijn. Toen was ze onmiddellijk geïnteresseerd en wou ze het experiment aangaan. Door haar twee voeten op de grond te zetten en recht op haar stoel te zitten, zou ze haar lichaam beter voelen en contact hebben met de aarde. Door recht te zitten zou ze beter kunnen ademen en zou haar vertering gemakkelijker verlopen. Haar hart zou vrij zijn om te leren. Door haar armen losjes neer te leggen, zou ze beter kunnen ademen en door haar haren opzij te doen zou ze contact kunnen maken met wat er in de les gebeurde. Ik heb haar niet meer uitgelegd dan wat ik nu doe, maar haar wel in het vooruitzicht gesteld dat ze betere punten zou halen met deze houding. Zelf paste ik tijdens mijn les uitgebreid toe wat ik haar vroeg en nog meer. Ik was 100% aanwezig. Om een lang verhaal kort te maken, was het resultaat dat ze begon mee te werken, taken begon te maken en een tien op tien scoorde terwijl ze voor mijn vak nog nooit in haar schoolloopbaan een voldoende had gehaald. En bovenal. Het voorbeeld van één leerling inspireerde andere leerlingen tijdens mijn vak en bij andere vakken, terwijl ik maar met één leerling aan de slag was gegaan. Toen begreep ik de impact van de lijfelijke intelligentie op het gedrag en de resulaten. Teaching by being was geboren. Vele leerkrachten hebben het sindsdien leren toepassen.

Leerlingen zijn dol op leerkrachten die stevig aanwezig zijn in zichzelf.

Wat? De basisdriehoek die je fitter doet blijven

Laten we even naar drie van de acht assen van het zijnswiel kijken: ik, hier, nu & aarde- en lichaamsbewustzijn & ademen. De woorden in drukletters zijn onze focus. Daar willen we naartoe. Vandaaruit geven we les en volgen de leerlingen de les. Leerlingen van het eerste leerjaar kunnen het al, net zoals de kleutertjes van de laatste kleuterklas. Hoe ouder de leerlingen worden, hoe langer je ermee kunt doorgaan en hoe diverser je het met hen kunt toepassen.

De woorden in kleine letters symboliseren de situatie waarin de meesten mensen onbewust vertoeven en die de aanleiding zijn voor diverse moeilijkheden in hun leven en bijgevolg in de klas. Als we de sprong kunnen maken van het tijdsbewustzijn naar hier en nu, of van afwezig zijn naar lichaams- en aardebewustzijn en van niet leven (weinig levensenergie hebben) naar ademen dan verandert er op korte tijd iets in je klas. Het toepassen van de basisdriehoek doet je alvast fitter blijven tot het einde van de dag, maar hoe doe je dat?

Hoe? As één: hier en nu

Beschouw deze alinea als de eerste praktische oefening. Observeer of je met je aandacht in dit moment bent en op de plaats waar je op nu bent. [8] Als het niet zo is, nodig jezelf dan uit om met je volle gewaarwording en je zintuigen aanwezig te zijn bij wat je op dit moment doet. Zelfs als je zorgen hebt, breng je je aandacht naar dit moment en deze plaats. Als je wordt afgeleid door verhalen uit het tijdsbewustzijn, je verleden of je toekomst, breng dan je gewaarwording consistent opnieuw naar het hier en nu. Herhaal deze oefening op verschillende momenten van de dag in diverse omstandigheden. Je gaat merken dat je dikwijls wordt verleid door het tijdsbewustzijn, maar jij hebt de lerende kracht om in het hier en nu te blijven.

Hoe? As twee: lichaams- en aardebewustzijn

De tweede praktische oefening geeft je stevigheid en veiligheid.[9] Terwijl je focus in het hier en nu is, begin je je lichaam beter waar te nemen, zowel aan de binnen- als aan de buitenkant. De assen zijn allemaal met elkaar verbonden, dus als je het omgekeerd doet en je focust op as twee, dan komt as één ook in beweging.

Sta eens met je twee voeten op de grond (= de aarde) is geen loze uitdrukking. Probeer gerust deze ludieke oefening voor de vakvergadering start of doe ze samen met je leerlingen: sta eens op je tippen, je hielen of de zijkanten van je voeten terwijl je een goed evenwicht probeert te bewaren. Voel je de onbalans? Plaats nu je voeten allebei stevig met het volledige voetvlak op de grond. Ondertussen blijf je je lichaam voelen en blijf je in hier en nu. Voel hoe stevig je begint te staan. Bij een stevige juf of meester voelen kinderen zich veilig om te leren. Leerlingen voelen zich via deze oefening beter in hun vel.

Veel mensen voelen hun lichaam pas als het pijn doet. Nochtans is je lichaam een bron van informatie die je helpt bij het lesgeven, in een vergadering, tijdens een oudercontact, als je iets nieuw uitprobeert of wanneer je over je grenzen gaat. Een beter begrip van je lichaamssignalen helpt je om betere beslissingen te nemen en je welzijn te ondersteunen.

Hoe? As drie: Het onderschatte belang van ademen

Als derde praktische oefening kun je je ademhaling verschillende keren per dag observeren.[10] De kans is groot dat je tijdens de lessen regelmatig eventjes stopt met ademen. Nodig jezelf uit om de hele dag door rustig in en uit te ademen, bij voorkeur tot onderaan in je buik. Leer je leerlingen rustig in- en uitademen. Ze zullen jou er dankbaar voor zijn.

Ademen is van levensbelang en is cruciaal in het leerproces. Een leerkracht die goed ademt, boezemt vertrouwen in. Met een vlotte ademhaling heeft hij of zij minder moeite met klasmanagement omdat de ademhaling de levensenergie weergeeft en iets vertelt over de toestand van je emoties. Een leerling die op de juiste manier ademt, is rustig en kan beter leren. Een kind dat niet goed ademt, heeft faalangst en loods je moeilijk door de leerstof.

Ademen is van levensbelang en is cruciaal voor een gemakkelijk leerproces.

Waar en wanneer? Altijd en overal

Waar en wanneer? Altijd en overal. Dit lijkt een onmogelijke opgave, maar is het niet. Om zekerheid op te bouwen, kun je eerst oefenen als je alleen bent. Al snel zul je in de praktijk willen oefenen: bij je gezin aan tafel, tijdens het gesprek met de buurvrouw, … Je kunt je gewone activiteiten verder zetten terwijl je oefent. In tegendeel met wat je zou denken, verslapt je aandacht niet, maar merk je dat je je beter kunt focussen en concentreren. Oefen jezelf terwijl je aan het lesgeven bent in het gewaar zijn van je hier en nu aanwezigheid en/of je volledige lichaam met je voeten op de grond en/of je ademhaling. De kans is groot dat je in het begin je aandacht dikwijls moet terughalen. Door te oefenen, kun je het steeds langer volhouden en leer je zien welke leerlingen wel of niet aanwezig zijn, zodat je je strategie kunt aanpassen.

Je kunt je gewone activiteiten verder zetten terwijl je oefent.

Mogelijke resultaten van de toepassing Teaching by being

Het consequent toepassen van Teaching by being via je lichamelijke en emotionele intelligentie levert resultaten op waarvoor je vroeger heel wat stappen moest ondernemen, met wisselend resultaat. De resultaten overstijgen de vakgebieden en dragen er tegelijkertijd toe bij.

Pret werkt. Je kleine innerlijke succeservaringen stimuleren je om verder te doen tot ze uitgroeien tot gedeelde ervaringen met je leerlingen. Geniet van het oefenen, van de ontdekkingsreis en van de resultaten. Nodig je collega’s uit om mee te doen. Samen groeit je motivatie en inspireer je je leerlingen. Oefen minstens drie à vier weken na elkaar. De kans is groot dat je je hierin daarna verder wenst te bekwamen.

De gouden plaats van de essentie.

De kenmerken die gepaard gaan met een crisis zoals angst, stress, onzekerheid en een overlevingsmodus duwen je in de richting van (zelf)onderzoek naar essentiële waarden in jezelf en op school. Via de lerende kracht laat je oude patronen los en onderzoek je nieuwe mogelijkheden waardoor je versterkte krachten en energie ontwikkelt en je expertise in stijgende lijn gaat. Het geheim daarvoor is je blik naar binnen te richten om waar te nemen wie je bent en waarvoor je in je leven wenst te staan. Het innerlijke bewustzijnsproces manifesteert zich via je creatieve intelligentie waarbij je je authentiek pad meer bewandelt, je innerlijke vrijheid zich toont in de manier waarop je lesgeeft en je leerlingen begeleidt vanuit hun natuurlijk levens- en leerritme. De inzichten vanuit de recente gezondheidscrisis hebben ertoe bijgedragen. Het zijnswiel is je praktische steun. Jij, leerkracht, de gouden grondstof van de school, bent de ondersteunende brug die jezelf en je leerlingen kan leiden van een crisis naar grensverleggend onderwijs waarin de essentie een gouden plaats krijgt.

Hilde Van Bulck
www.hildevanbulck.com

[1] Van Bulck, De eigenwijze kikker, 2015, p 50 ; [2] p 105 ; [3] p 155 ; [5] p 122–123 ; [6] p 161–186 ; [7] p 94 –106 ; [8] p 165 ; [9] p 168 ; [10] p 175
[4] Schoolpraat, 2019, Emotionele intelligentie, p 8-10

Over de auteur

Hilde Van Bulck is auteur, spreker, transformator en systemisch opsteller. Ze is stichter en bezieler van Samtati enbedenker van Teaching by being. Ze heeft vele jaren ervaring in het onderwijs, coaching en training in de vingers en laat zich niets wijsmaken. Ze heeft zich gespecialiseerd in systemische familie- en onderwijsopstellingen. Ze is gekend voor haar intense en kwaliteitsvolle opleidingen ‘voorbij stress op school’ en wordt gewaardeerd voor het veilige kader waarin ze werkt. Ze zet aan tot reflectie, inspiratie, motivatie en activatie om onderwijsprofessionals en scholen tot hun essentie en innerlijk leiderschap te brengen. Ze gaat tot op de bodem van de vraag.

Haar tweede boek ‘De eigenwijze kikker, het geheim van lesgeven en opvoeden’ is een boek vol doorleefde ervaringen en concrete oefeningen voor scholen in beweging. Het werd geschreven om volwassenen en kinderen te bekrachtigen. Eerder schreef ze ‘De Nacht van ons leven’, een persoonlijk getuigenisverhaal over liefde en rouw.