Een bankje, de lente en een onverwachte opmerking

Soms onthult het leven haar lessen niet op het moment van actie, maar juist in de stilte ertussen. Op een bankje in de lentezon laat ik mijn ogen dwalen over de natuur die langzaam ontwaakt uit haar winterslaap. Zalig zijn die eerste dagen waarin alles weer begint te stromen. Ik laat de tijd even stilstaan. Zachtjes zegt iets in mij: ‘Nu begint het nieuwe jaar pas echt.’ En net op dat moment, uit het niets, valt er een zin. Eén die blijft hangen.

Naast me zit een cursist. Ze is bijna aan het einde van een intens tweejarig opleidingstraject dat ik begeleid. Alleen haar laatste opdracht wacht nog, haar persoonlijke werk, de kroon op het traject. De plank over de put. Voor sommigen het verschil tussen afronden of onafgemaakt blijven. Dan zegt ze zonder aarzeling: ‘Ik heb alles bij elkaar, maar ik ga mijn persoonlijke werk niet schrijven.’

Haar woorden blijven in de lucht hangen. Niet omdat ze dramatisch bedoeld zijn, maar omdat ze raken aan iets groters: het moment waarop je besluit iets niét te doen.

Vlak voor de finish

Het doet wat met me. Ik kan het niet ontkennen. Dat heeft het altijd gedaan. De zon verloor niets van haar glans, de vogeltjes bleven tsjilpen en de wereld bleef gewoon doordraaien. Niets wereldschokkends dus. Een speldenprik in het bestaan, of misschien nog kleiner. Vroeger zou ik een pijnscheut in mijn hart hebben gevoeld, wat geïrriteerd zijn, de persoon proberen te overtuigen en op de strepen van de overeenkomst blijven staan. Dat stadium ben ik voorbij. Ik blijf er rustig onder. Gegrond en goed aanwezig zelfs, wetende dat overtuigingstechnieken weinig tot geen resultaten opleveren. Het is haar keuze, niet de mijne. Ik draag er de gevolgen niet van.

Over het moment waarop we bijna afronden… en toch stoppen.

De rem op de laatste kilometer

Als trainer van opleidingen en vroeger als leerkracht is het fenomeen dat iemand stopt net voor de eindmeet me niet onbekend. Het doet me eveneens terugdenken aan al die keren dat ik vroeger ergens in het land een opdracht ging uitvoeren. Wat er toen gebeurde, kan ik hier als verhelderend beeld gebruiken. Ik werd dikwijls afgeremd op ongeveer een kilometer afstand van de bestemming. Wegen waren opgebroken, er waren omleidingen, evenementen die de toegang versperden of de gps leidde me naar een doodlopende bosweg. Altijd die laatste loodjes. Er overviel me iets van paniek. Soms had ik zin om het op te geven en terug te keren. Iets remde me af vlak voor het einde. En dat is precies wat vele mensen overkomt. In cursussen, in examens, in grote en kleine levensprojecten.

Het gebeurde zoveel dat ik aandacht besteedde aan ‘het waarom’ ervan. Telkens die laatste paar honderd meter. Het was alsof iets juist buiten mijn bereik lag. De eindmeet lag bijna voor het grijpen, maar ik kon er net niet bij. Ik miste een stukje van de puzzel. Informatie die ontbrak en die ik nodig had om de laatste stap zonder hindernissen te nemen. Het maakte me moedeloos. Ik paste dit beeld toe op een persoonlijk thema dat over een diepe waarheid ging. Voor mij waren beide verbonden. Als een beeldspraak die me enerzijds aanmoedigde, want ik was er bijna, maar anderzijds was het vermoeiend om in het duister te tasten naar het ontbrekende stuk. Naarmate ik meer rust vond in het waarheidsthema verdwenen de letterlijke hindernissen op weg naar mijn doel. Er moet nog een belangrijk inzicht geïntegreerd worden voor de laatste stap kan genomen worden: een angst die de touwtjes in handen neemt moet onder ogen worden gezien.

Laten liggen betekent kansen verliezen.

Zelfreflectie

Ook al blijf ik rustig als iemand opgeeft, het doet iets met me. Vanuit ‘doe zelf wat je tegen anderen vertelt’ keerde ik mijn blik naar binnen om te onderzoeken wat me raakte. In zo’n opleiding ben ik honderd procent aanwezig voor mijn cursisten en hun groei. Ik begeleid, inspireer, motiveer en activeer hen in hun proces om hun hoogste potentieel te bereiken. Het drijft me om hun proces te zien ontvouwen en de deelnemers krachtiger te zien vertrekken dan hoe ze zijn gestart. Verwacht ik van hen dezelfde drive? Heb ik dat recht? Neen. Ik kan en hoef van hen niet dezelfde drive te verwachten. Het is een oefening waar ik in de loop van de jaren beter in ben geworden.

Bekentenis: Ik pleit schuldig

De dag nadien werd ik wakker met een zin die zich fluisterend herhaalde. Ik had er iets mee te doen. Niet enkel voor mezelf, maar ook voor al diegenen die opgeven net voor de eindmeet, of misschien al vroeger. Ongevraagd schoven mijn gedachten een lijst van dingen die ik zelf nog niet heb afgewerkt naar voren. Dingen die ik laat ‘liggen’. Daar struikel je over. Ze zijn nooit weg. Zo is er een boek dat ik voor drievierde heb geschreven. Het sluimert ergens, spookt rond in je achterhoofd en op het moment dat je het niet verwacht, duikt het ineens op via de vragen van anderen: ‘Ging jij geen boek schrijven?’ En toch zijn er redenen waarom het niet wordt afgewerkt. Of die redenen legitiem zijn, dat is een andere zaak. Ik zet ze in alsof ze legitiem zijn, maar van binnen weet ik: ze zijn waardeloos geworden.

Afronden is de plek waar kracht, zelfwaarde en innerlijke rust samenkomen.

De onderzoeker

Als ik observeerde waarom ik sommige opportuniteiten niet afwerkte, kwam ik bij sterke gevoelens van ongemak terecht. Een innerlijk onbehagen, een verlammende angst waarvan ik vroeger niet wist waar ze vandaan kwam. Iets dat me de adem benam. Wat ik wel wist, is dat het gevoel er alles aan deed opdat ik op een bepaald moment zou opgeven.

Ik ben een nieuwsgierig wezen en een onderzoeker. Ik zoek tot ik een antwoord naar mijn voldoening vind. En het antwoord vond ik… bij de leerlingen.

Wat er bij de leerlingen gebeurt, gebeurt ook bij jou.

Uiteraard kunnen er uiterlijke omstandigheden zijn die je tegenhouden, maar in de meeste gevallen gaat het over je innerlijke staat van zijn. Dit heb ik tijdens mijn loopbaan als leerkracht in het secundair onderwijs goed kunnen observeren. Wat er bij de leerlingen gebeurde, gebeurt waarschijnlijk ook bij jou. Stel je een examen voor, iets wat we allemaal kennen. Nog voor het examen start, zijn er al leerlingen die het opgeven. Je ziet het aan hun fysiek en hun uitstraling, je hoort het in wat ze vertellen zelfs al zeggen ze het niet letterlijk. Je vindt het terug in het gebrek aan diepgang of het ontbreken van hun engagement tijdens het schooljaar.

Wat ik samen met mijn leerlingen leerde.

Ik wou elke leerling meenemen naar een mooi resultaat omdat ik in hen geloofde en ook omdat ik kon zien dat hun potentieel groter was dan ze zelf voor mogelijk hielden. Hoe moest ik het hen duidelijk maken dat ze niet mochten opgeven? Op het bord ontstond een tekening die toonde wat er met hen gebeurde net voor de examens. Het was een eenvoudige tekening ontstaan in het moment, maar eentje die het tekenen waard was. Het moraal van de leerlingen steeg en in de meeste leerlingen ontwaakte een vlammetje waardoor ze de examens anders benaderden. Het was een succesinitiatief met als gevolg: betere punten om mee naar huis te nemen. Maar nog veel belangrijker was de euforie achteraf. Het goede gevoel dat ze hadden en het betere zelfbeeld dat ze mee naar huis namen. Pluim op mijn en hun hoed!

Afronden is een daad van kracht.

De diepe put en de smalle plank

Heb je je als leerling voldoende geëngageerd tijdens het schooljaar, dan zal je met een gezonde inzet aan je studie voor de examens kunnen beginnen. Hadden ze dat niet gedaan, dan leek het alsof ze nog voor de start voor een diepe put stonden. Ik tekende op bord wat ik zag: een diepe put. Hij leek onoverkoombaar. Daarachter de berg die ze tot aan de top moesten beklimmen. De moed zonk hen in de schoenen. Ze deden liever lacherig over de examens of namen een houding aan dat het hen niet interesseerde. Ongeacht hun stoerdoenerij krijgt hun zelfbeeld een klap als ze niet slagen of lage punten behalen. Dit bepaalt op termijn je welbevinden. Wat als we nu eens een stevige plank over de put legden? En ik tekende een plank. De plank stond voor het besluit om niet op te geven, voor het innerlijk moment waarop je zegt: ‘Ik doe het toch.’ Het ergste is dan eigenlijk al voorbij. Dan begint de tocht naar de top van de berg. Als de leerlingen naar de top keken, hadden ze weer de neiging om op te geven. Ik moedigde hen aan om één trede tegelijkertijd te nemen. De eerste bladzijde te lezen. Ik tekende de trede. En dan pas verder te gaan met de volgende trap, geen sprint. Als je in de bergen gaat wandelen, verdwijnt de top ook soms achter de bomen. Bij elke trede belonen ze zichzelf met een schouderklopje voor dat kleine succes. Als ze achterom kijken, zien ze de weg die ze al hebben afgelegd. Het is niet niks. Bij elke stap komt het doel dichterbij. Geniet van de reis. Laat niets liggen, maar doe verder. Aan de top wacht het spannende examen, dat minder spannend is dan gewoonlijk omdat de voorbereidende stappen werden genomen. Na de inspanning komt de ontspanning en op de tekening zien we de leerlingen vreugdevol de helling aan de andere kant van de berg afdalen. En dan komt de ultieme beloning. Het podium van resultaten en eigenwaarde. De leerlingen tekenden zichzelf op het podium met een trofee of een krans rond hun hoofd. Door het afronden, wordt alles netjes opgeruimd. Er blijven geen losse eindjes slingeren.

Waarom stop je voor de eindmeet?

Weerstand vlak voor de eindmeet is een bekend fenomeen in zowel persoonlijke ontwikkeling als op systemisch niveau.

Vaak speelt er:

• Angst voor verandering: Als je iets afmaakt, betekent dit dat er echt iets is veranderd.
• Twijfel aan de eigenwaarde en het zelfbeeld: ‘Ik ben iemand die niets afmaakt’, is veiliger dan ‘Ik ben iemand die iets afmaakt en daardoor echt zichtbaar wordt’.
• Angst voor succes: Als je toont dat je het wél kunt, dan moet je het ook waarmaken. Wat dan?
• Loyaliteit aan (iemand in) het familiesysteem waar ‘niet afmaken’ gewoon was.

Je laat iets liggen omdat afronden, verandering betekent.

Een systemische oefening voor afronding: Leg jij je dak op je huis?

1. Noteer drie dingen die je bent begonnen, maar niet hebt afgerond.
2. Kies er één uit. Ga er even bij zitten en stel jezelf de volgende vragen:

• Wat maakt dat ik dit (nog) niet afrond?
• Wat zou er kunnen gebeuren als ik het wél afrond?
• Wie in mijn familiesysteem heeft iets niet kunnen afronden of had moeite met afronden?
• Wie of wat probeer ik trouw te blijven door het niet af te maken?

1. Beeld je dan in dat je het toch afwerkt. Hoe voelt het? Wat verandert er?
2. Sluit af met een kleine eerste actie. (een telefoontje, een pagina schrijven, een map openen).

De eindmeet ligt binnen handbereik. Zet die ene stap.

Tot slot: geen zinnig mens laat zijn dak onafgewerkt

Geen zinnig mens zou er aan denken om het dak op hun huis onafgewerkt te laten liggen. Waarom zou je een huis, in de vorm van een project waar je lang aan hebt gewerkt op het laatste nippertje niet afwerken? Je weet dat de afwerking je een gevoel van fierheid en voldoening zal geven. Je weet dat iets dan pas werkelijk rond is. Want dat wat je laat liggen, ligt ooit in je weg. Het is een patroon dat je vast en zeker terugvindt op andere terreinen in je leven. Vele losse eindjes vormen op de duur een onoverkomelijke berg.

Hilde Van Bulck
Meer info over mijn werk en aanbod: www.hildevanbulck.com

Hilde is begeleider in systemisch en energetisch werk met jaren ervaring in het onderwijs, opstellingenwerk en aanwezigheidsbewustzijn. Ze helpt leiders en hun teams om probleemsituaties om te zetten in groeikansen. Ze geeft opleidingen, begeleidt mensen in hun persoonlijke en professionele ontwikkeling en schrijft over de rijkdom van het leven, inclusief haar paradoxen.